Procedemento xurisdición voluntaria

A Lei 15/2015, do 2 de xullo, da Xurisdición Voluntaria (LJV), regula os expedientes de xurisdición voluntaria que se tramitan ante os órganos xurisdicionais.

Considéranse expedientes de xurisdición voluntaria para os efectos da LJV:

  • Todos aqueles que requiran a intervención dun órgano xurisdicional para a tutela de dereitos e intereses en materia de Dereito civil e mercantil.

  • Aqueles nos que non exista controversia que deba sustanciarse nun proceso contencioso.

Poderá promover expedientes de xurisdición voluntaria e intervir neles quen sexa titular de dereitos ou intereses lexítimos ou aquel ao que a lexitimación víngalle conferida legalmente sobre a materia que constitúa o seu obxecto, sen prexuízo dos casos en que o expediente poida iniciarse de oficio ou a instancia do Ministerio Fiscal.

En referencia á intervención de avogado e procurador, a Lei non establece un criterio xeral e establece en cada caso concreto se é obrigatoria a súa intervención. Con todo, aínda cando non sexa requirido pola lei, as partes que o desexen poderán actuar asistidas ou representadas por Avogado e Procurador, respectivamente. En todo caso, será necesaria a actuación de Avogado e Procurador para a presentación dos recursos de revisión e apelación que no seu caso se interpoñan contra a resolución definitiva que se dite no expediente, así como a partir do momento en que se formulase oposición.

A continuación inclúese unha listaxe dalgunhas das materias dos expedientes que o cidadán pode iniciar sen a intervención de avogado nin de procurador. É importante resaltar que a LJV destaca excepcións nalgúns procedementos nos que é necesaria a intervención de avogado e procurador, por exemplo en función da contía económica do expediente:

    - Expedientes de xurisdición voluntaria en materia de persoas:

    • Autorización ou aprobación xudicial do recoñecemento da filiación non matrimonial.

    • Habilitación para comparecer en xuízo e do nomeamento de defensor xudicial.

    • Adopción.

    • Tutela, curatela e garda de feito.

    • Concesión xudicial da emancipación e do beneficio da maioría de idade.

    • Protección do patrimonio das persoas con discapacidade.

    • Dereito ao honor, á intimidade e á propia imaxe do menor ou persoa que non estea legalmente capacitada.

    • Autorización ou aprobación xudicial para a realización de actos de disposición, gravame ou outros que se refiran aos bens e dereitos de menores e persoas que non estean legalmente capacitadas.

    • Declaración de ausencia e falecemento.

    • Extracción de órganos de doantes vivos.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria en materia de familia:

    • Dispensa do impedimento matrimonial.

    • Intervención xudicial en relación coa patria potestade.

    • Intervención xudicial nos casos de desacordo conxugal e na administración de bens gananciais.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria relativos ao Dereito sucesorio:

    • Albaceazgo.

    • Contadores-partidores dativos.

    • Aceptación e repudiación da herdanza.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria relativos ao Dereito de obrigacións:

    • Fixación do prazo para o cumprimento das obrigacións cando cumpra.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria relativos aos dereitos reais:

    • Da autorización xudicial ao usufrutuario para reclamar créditos vencidos que formen parte do usufruto.

    • Expediente de deslinde de leiras non inscritas.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria en materia mercantil:

    • Nomeamento de perito nos contratos de seguro.

    - Conciliación

Taxas:

Este procedemento non contempla o pago de taxas xudiciais.

Gastos:

Os gastos ocasionados nos expedientes de xurisdición voluntaria serán a cargo do solicitante, salvo que a lei dispoña outra cousa.

Os gastos ocasionados por testemuñas e peritos serán a cargo de quen os propoña.

Para iniciar un Procedemento de solicitude de expediente de xurisdición voluntaria, cando se cumpran os requisitos antes citados, hase de presentar unha solicitude coa seguinte información:

    - Os datos e circunstancias de identificación do solicitante, con indicación dun domicilio a efectos de notificacións.

    - Datos e circunstancias de identificación das persoas que poidan estar interesadas no expediente.

    - O domicilio ou domicilios en que poidan ser citados ou calquera outro dato que permita a identificación dos mesmos.

    - Expoñerase con claridade e precisión o que se pida, así como unha exposición dos feitos e fundamentos xurídicos en que fundamenta a súa pretensión se fose necesario.

    - Acompañaranse se fosen necesarios os documentos e ditames que o solicitante considere de interese para o expediente, e tantas copias como interesados houbese.

No artigo 14.3 da LJV indica que para iniciar un expediente cando por lei non sexa preceptiva a intervención de Avogado e Procurador, na Oficina Xudicial facilitarase ao interesado un impreso normalizado para formular a solicitude, non sendo neste caso necesario que se concrete a fundamentación xurídica do solicitado.

Por iso a confección do escrito tamén poderá realizarse mediante impreso ou formulario normalizado posto a disposición dos cidadáns a través da Sede Xudicial Electrónica, nos decanatos, servizos comúns, órganos xurisdicionais e nas Oficinas de Atención ao Cidadán.

DOCUMENTOS

O solicitante poderá acompañar á solicitude de expediente de xurisdición voluntaria dos documentos e ditames que o solicitante considere de interese para o expediente, e tantas copias como interesados existan.

A presentación da solicitude poderá presentarse por calquera medio, incluíndo os previstos na normativa de acceso electrónico dos cidadáns á Administración de Xustiza.

Por iso a presentación da solicitude levarase a cabo no Servizo Común de Rexistro e Repartición dos Xulgados aos que corresponde o domicilio do requirido ou no Xulgado de Primeira Instancia correspondente no caso de que este fose único no partido Xudicial ou a través da Sede Xudicial Electrónica no caso de que esta funcionalidade estivese operativa.

Pode atopar a localización e datos dos Decanatos e servizos comúns no Directorio Xudicial

Lei 15/2015, do 2 de xullo, da Xurisdición Voluntaria

No artigo 8 da Lei 15/2015 indica que as disposicións da Lei de Axuizamento Civil serán de aplicación supletoria aos expedientes de xurisdición voluntaria en todo o non regulado pola Lei de Xurisdición Voluntaria, por tanto tamén será de aplicación a seguinte normativa:

Lei 1/2000, do 7 de xaneiro, de Axuizamento Civil

Lei 42/2015, do 5 de outubro, de reforma da Lei 1/2000, do 7 de xaneiro, de Axuizamento Civil

Considéranse expedientes de xurisdición voluntaria para os efectos da LJV:

  • Todos aqueles que requiran a intervención dun órgano xurisdicional para a tutela de dereitos e intereses en materia de Dereito civil e mercantil.

  • Aqueles nos que non exista controversia que deba sustanciarse nun proceso contencioso.

Poderá promover expedientes de xurisdición voluntaria e intervir neles quen sexa titular de dereitos ou intereses lexítimos ou aquel que a lexitimación víngalle conferida legalmente sobre a materia que constitúa o seu obxecto, sen prexuízo dos casos en que o expediente poida iniciarse de oficio ou a instancia do Ministerio Fiscal.

En referencia á intervención de avogado e procurador, a Lei non establece un criterio xeral e establece en cada caso concreto se é obrigatoria a súa intervención. Con todo, aínda cando non sexa requirido pola lei, as partes que o desexen poderán actuar asistidas ou representadas por Avogado e Procurador, respectivamente.

En todo caso, será necesaria a actuación de Avogado e Procurador para a presentación dos recursos de revisión e apelación que no seu caso se interpoñan contra a resolución definitiva que se dite no expediente, así como a partir do momento no que se formulase oposición.

A Lei de Xurisdición Voluntaria establece para cada caso a obrigatoriedade da intervención de avogado e procurador.

A continuación inclúese unha listaxe dalgunhas das materias dos expedientes que o cidadán pode iniciar sen a intervención de avogado nin de procurador. É importante resaltar que a LJV destaca excepcións nalgúns procedementos nos que é necesaria a intervención de avogado e procurador, por exemplo en función da contía económica do expediente:

    - Expedientes de xurisdición voluntaria en materia de persoas:

    • Autorización ou aprobación xudicial do recoñecemento da filiación non matrimonial.

    • Habilitación para comparecer en xuízo e do nomeamento de defensor xudicial:

      • Habilitación para comparecer en xuízo.

      • Nomeamento de defensor xudicial.

    • Adopción.

    • Tutela, curatela e garda de feito:

      • Tutela.

      • Curatela.

      • Garda de feito.

    • Concesión xudicial da emancipación e do beneficio da maioría de idade.

    • Protección do patrimonio das persoas con discapacidade.

    • Dereito ao honor, á intimidade e á propia imaxe do menor ou persoa que non estea legalmente capacitada.

    • Autorización ou aprobación xudicial para a realización de actos de disposición, gravame ou outros que se refiran aos bens e dereitos de menores e persoas que non estean legalmente capacitadas.

    • Declaración de ausencia e falecemento:

      • Declaración de ausencia.

      • Declaración de falecemento.

    • Extracción de órganos de doantes vivos.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria en materia de familia:

    • Dispensa do impedimento matrimonial.

    • Intervención xudicial en relación coa patria potestade.

    • Intervención xudicial nos casos de desacordo conxugal e na administración de bens gananciais.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria relativos ao Dereito sucesorio:

    • Albaceazgo:

      • Albacea. Renuncia.

      • Albacea. Prórroga.

      • Albacea. Remoción do cargo.

      • Albacea. Rendición de contas.

      • Albacea. Autorización para efectuar actos de disposición sobre bens da herdanza.

    • Contadores-partidores dativos:

      • Contador-partidor dativo. Designación.

      • Contador-partidor dativo. Renuncia.

      • Contador-partidor dativo. Prórroga.

      • Contador-partidor dativo. Aprobación partición realizada e non confirmada expresamente.

    • Aceptación e repudiación da herdanza.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria relativos ao Dereito de obrigacións:

    • Fixación do prazo para o cumprimento das obrigacións cando cumpra.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria relativos aos dereitos reais:

    • Da autorización xudicial ao usufrutuario para reclamar créditos vencidos que formen parte do usufruto.

    • Expediente de deslinde de leiras non inscritas.

    - Expedientes de xurisdición voluntaria en materia mercantil:

    • Nomeamento de perito nos contratos de seguro.

    - Conciliación

Os Xulgados de Primeira Instancia ou do Mercantil, segundo o caso, terán competencia obxectiva para coñecer e resolver os expedientes de xurisdición voluntaria.

A competencia territorial virá dada polo descrito na norma en cada caso, sen que caiba modificala por:

  • Submisión expresa, é dicir pola pactada polos interesados designando con precisión a circunscrición a cuxos tribunais se somete.

  • Submisión tácita, é dicir o acto realizado por unha banda no procedemento do que se deduce a súa intención de atribuír a competencia territorial a un determinado órgano.

O impulso e a dirección dos expedientes corresponderá aos Secretarios xudiciais, atribuíndose ao Xuíz ou ao Secretario xudicial, segundo o caso, a decisión de fondo que recaia sobre aqueles e as demais resolucións que expresamente se indiquen pola Lei de Xurisdición Voluntaria.

Cando non veña atribuída a competencia expresamente a ningún deles:

  • O Xuíz decidirá os expedientes que afecten o interese público, ao estado civil das persoas, os que precisen a tutela de normas sustantivas ou poidan deparar actos de disposición, recoñecemento, creación ou extinción de dereitos subxectivos, así como cando afecten os dereitos de menores ou persoas que non se atopen legalmente capacitadas.

  • O resto de expedientes serán resoltos polo Secretario xudicial.

A continuación indícanse os requisitos xerais que se aplicarán a todos os expedientes de xurisdición voluntaria se non se opoñen ás normas que especificamente regulen as actuacións de que se trate.

Os expedientes de xurisdición voluntaria iniciaranse:

  • De oficio, a instancia do Ministerio Fiscal.

  • Por solicitude formulada por persoa lexitimada, na que se consignarán os datos e circunstancias de identificación do solicitante, con indicación dun domicilio a efecto de notificacións.

O expediente de xurisdición voluntaria deberá iniciarse mediante solicitude ante o órgano competente, esta deberá incluír:

  • Os datos e circunstancias de identificación do solicitante, con indicación dun domicilio a efectos de notificacións.

  • Expoñerase a continuación con claridade e precisión o que se pida, así como unha exposición dos feitos e fundamentos xurídicos en que fundamenta a súa pretensión se fose necesario.

  • Acompañaranse se fosen necesarios os documentos e ditames que o solicitante considere de interese para o expediente, e tantas copias como interesados.

  • Os datos e circunstancias de identificación das persoas que poidan estar interesados no expediente, así como o domicilio ou domicilios en que poidan ser citados ou calquera outro dato que permita a identificación das mesmas.

Cando por lei non sexa necesaria a intervención de Avogado e Procurador, na Oficina Xudicial facilitarase ao interesado un impreso normalizado para formular a solicitude, non sendo neste caso necesario que se concrete a fundamentación xurídica do solicitado.

Este formulario está a disposición dos cidadáns a través da Sede Xudicial Electrónica.

A solicitude poderá presentarse por calquera medio, incluíndo os previstos na normativa de acceso electrónico dos cidadáns á Administración de Xustiza.

O escrito ou formulario, debidamente cumprimentado no que se formula a petición inicial de expediente de xurisdición voluntaria debe constar asinado polo solicitante.

O solicitante poderá acompañar á solicitude dos documentos e ditames que considere de interese para o expediente e tantas copias como interesados haxa.

A presentación da solicitude levarase a cabo no Servizo Común de Rexistro e Repartición dos Xulgados aos que corresponde o domicilio do requirido ou no Xulgado de Primeira Instancia correspondente no caso de que este fose único no partido Xudicial ou a través da Sede Xudicial Electrónica no caso de que esta funcionalidade estivese operativa.

Pode atopar a localización e datos dos Decanatos e servizos comúns no Directorio Xudicial

O Secretario xudicial examinará a existencia de posibles defectos ou omisións nas solicitudes presentadas e dará, no seu caso, un prazo de cinco días para proceder á súa corrección.

O Secretario xudicial resolverá sobre a solicitude e, se entendese que esta non resulta admisible ditará decreto arquivando o expediente ou dará conta ao Xuíz, cando este sexa o competente para que acorde o que proceda.

Admitida a solicitude, o Secretario xudicial citará a unha comparecencia a quen haxa de intervir no expediente sempre que concorra algunha das circunstancias seguintes:

  • Que, conforme á lei, tivesen que ser oídos no expediente interesados distintos do solicitante.

  • Que tivesen que practicarse probas ante o Xuíz ou o Secretario xudicial: o Xuíz ou o Secretario xudicial, segundo quen sexa o competente para o coñecemento do expediente, decidirá sobre a admisión dos medios de proba que se lle propoñan, podendo ordenar proba de oficio nos casos en que exista un interese público, aféctese a menores ou persoas que non se atopen legalmente capacitadas, estímeo conveniente para clarificar algún elemento relevante e determinante da cuestión ou expresamente prevéxao a lei.

  • Que o Xuíz ou o Secretario xudicial consideren necesaria a celebración da comparecencia para a mellor resolución do expediente.

Se só houbese que oír ao Ministerio Fiscal e non fose necesaria a realización de proba, este emitirá o seu informe por escrito no prazo de dez días.

Os interesados serán citados á comparecencia con polo menos quince días de antelación á súa celebración, avisándolles de que deberán acudir a aquela cos medios de proba de que tenten valerse.

A citación practicarase na forma previda na Lei de Axuizamento Civil, con entrega da copia da resolución, da solicitude e dos documentos que a acompañen.

Se algún dos interesados formulase oposición, deberá facelo nos 5 días seguintes á súa citación, e non se fará contencioso o expediente, nin impedirá que continúe a súa tramitación ata que sexa resolto, salvo que a lei expresamente prevéxao. Do escrito de oposición darase traslado á parte solicitante inmediatamente.

A comparecencia celebrarase ante o Xuíz ou o propio Secretario xudicial, segundo quen teña competencia para coñecer do expediente, dentro dos trinta días seguintes á admisión da solicitude.

A comparecencia se sustanciará polos trámites previstos na Lei de Axuizamento Civil para a vista do xuízo verbal coas seguintes especialidades:

  • Se o solicitante non asistise á comparecencia: o Xuíz ou o Secretario xudicial, dependendo da quen corresponda a resolución do expediente, acordará o arquivo do expediente, téndolle por desistido do mesmo.

  • Se non asistise algún dos demais citados: celebrarase o acto e continuará o expediente, sen máis citacións nin notificacións que as que a lei dispoña.

A celebración do acto de comparecencia producirase do seguinte modo:

  • O Xuíz ou o Secretario xudicial, segundo quen presida a comparecencia, oirá ao solicitante, aos demais citados e ás persoas que a lei dispoña, e poderá acordar, de oficio ou a instancia do solicitante ou do Ministerio Fiscal no seu caso, a audiencia daqueles cuxos dereitos ou intereses puidesen verse afectados pola resolución do expediente. Garantirase, a través dos medios e apoios necesarios, a intervención das persoas con discapacidade en termos que lles sexan accesibles e comprensibles.

  • Se se expuxesen cuestións procesuais, incluídas as relativas á competencia, que poidan impedir a válida prosecución do expediente, o Xuíz ou o Secretario xudicial, oídos os comparecentes, resolveraas oralmente no propio acto.

  • Cando o expediente afecte os intereses dun menor ou persoa non se atope legalmente capacitada, practicaranse tamén no mesmo acto ou, se non fose posible, nos dez días seguintes, as dilixencias relativas aos devanditos intereses que se acorden de oficio ou a instancia do Ministerio Fiscal. O Xuíz ou o Secretario xudicial poderán acordar que a audiencia do menor ou persoa que non se atope legalmente capacitada practíquese en acto separado, sen interferencias doutras persoas, podendo asistir o Ministerio Fiscal. En todo caso garantirase que poidan ser oídos en condicións idóneas, en termos que lles sexan accesibles, comprensibles e adaptados á súa idade, madurez e circunstancias, solicitando o auxilio de especialistas cando iso fose necesario.

  • Do resultado da exploración estenderase acta detallada e, sempre que sexa posible, será gravada en soporte audiovisual. Se iso tivese lugar despois da comparecencia, darase traslado do acta correspondente aos interesados para que poidan efectuar alegacións no prazo de cinco días.

  • Na celebración da comparecencia, unha vez practicadas as probas, permitirase aos interesados formular oralmente as súas conclusións.

  • O desenvolvemento da comparecencia rexistrarase en soporte apto para a gravación e reprodución do son e da imaxe, de conformidade co disposto na Lei de Axuizamento Civil.

O expediente resolverase por medio de auto ou decreto, segundo corresponda a competencia ao Xuíz ou ao Secretario xudicial, no prazo de cinco días a contar desde a terminación da comparecencia ou, se esta non se celebrou, desde a última dilixencia practicada.

O solicitante farase cargo dos gastos ocasionados nos expedientes de xurisdición voluntaria, salvo que a lei dispoña outra cousa.

Os gastos ocasionados por testemuñas e peritos serán a cargo de quen os propoña.